GABINET PSYCHOTERAPII

Alina Szabłowska
psycholog, psychoterapeutka
 


   

Dążenia naprawcze

W tradycji nurtu kleinowskiego przemiana obiektu wewnętrznego w trakcie leczenia staje się możliwa dzięki przepracowaniu pozycji depresyjnej i uruchomieniu działań naprawczych. Melanie Klein zaobserwowała, że agresywne fantazje dzieci skierowane przeciwko stosunkowi rodziców i przeciwko ciału matki wywołują silne poczucie winy i rozpacz z powodu zniszczenia dokonanego w fantazji. Umiejętność przeżywania poczucia winy umożliwia mobilizację sił do naprawienia tych zniszczeń.

Zazwyczaj przyjmuje się, że maniakalne naprawy są nieskuteczne, tym niemniej uważam, że można na nie patrzeć, jako na dążenia integracyjne jednostki wynikające z uzyskania wglądu, że świat wewnętrzny wymaga naprawy.

Hanna Segal zwróciła uwagę, że Freud pisał w wielu miejscach na temat odbudowy obiektu, włączając w to również takie zjawiska psychiczne jak halucynacje czy urojenia, oraz podkreślała, że odbudowa obiektu ma charakter narcystyczny, zaś reparacja ma charakter miłosny i z trudem może być uznana za mechanizm obronny. I chociaż Freud nie napisał artykułu na temat miłosnej przemiany obiektu w trakcie leczenia, użył pojęcia reparacji. Pojawiło się ono po raz pierwszy w artykule: "Kilka typów charakterologicznych, które spotkały się w pracy psychoanalitycznej" (1916), w której pisze: "Wszyscy myślimy, że mamy powody do rozczarowania naturą i naszym przeznaczeniem ze względu na wrodzone i infantylne słabości; wszyscy potrzebujemy reparacji wczesnych ran na naszym narcyzmie i miłości własnej".

Dalej w pracy "Ego i Id" (1923) w rozdziale 4 zatytułowanym "Dwa rodzaje popędów" Freud wskazuje, że działania reparacyjne są naturalnym impulsem instynktu życia, który dąży do przywrócenia równowagi psychicznej: "Koncepcja instynktu śmierci zakłada, że skoro celem jednego z dwóch instynktów było zniszczenie zarówno wewnętrzne jak i zewnętrzne, aby powrócić do pierwotnego stanu, z którego wyniknęło życie, organizm lub istota ludzka może przetrwać tylko dzięki reparacji i tworzeniu instynktu życia".

Henri Rey w książce "Universals of Psychoanalysis in the treatment of psychotic and borderline states" zakłada, że Melanie Klein, szukając opisu dla swoich działań klinicznych, musiała być zainspirowana tymi myślami Freuda. Mechanizmy obejmujące zatrzymanie ataków i naprawienie obiektów wewnętrznych stanowią jeden z kluczowych punktów jej teorii relacji z obiektem i zostały szczegółowo opisane w pracach: "Miłość, poczucie winy i reparacja" oraz "Zawiść i wdzięczność". Według Melanie Klein lęki depresyjne zmuszają ego do tworzenia fantazji w celu kontrolowania złych obiektów oraz ocalenia i odtworzenia obiektów kochanych. Jeżeli te fantazje zawodzą następuje magiczne odbudowanie obiektu poprzez reparację maniakalną, zaś gdy nie można jej utrzymać, wówczas pojawiają się mechanizmy obsesyjne. Hanna Segal w pracy "Teoria Melanii Klein w praktyce klinicznej" (1981/2006, s. 214) analizując obrony maniakalne, zaznaczyła, że cechą maniakalnej reparacji jest płytkość i nierzeczywisty charakter miłości wobec pozornie otaczanego troską obiektu. Celem maniakalnych dążeń naprawczych jest naprawa obiektu w taki sposób, by nie doświadczyć poczucia winy i utraty: nie jest dokonywana wobec obiektów pierwotnych i wewnętrznych, obiekt reparowany nie jest postrzegany jako ten, który się osobiście zniszczyło, obiekt ten jest postrzegany jako gorszy, godzien pogardy. Hanna Segal w swoich pracach wskazuje również na różnice między reparacją prawdziwą i maniakalną: "Właściwą reparację z trudem można uznać za obronę, jako że opiera się ona na uznaniu rzeczywistości psychicznej, doświadczaniu bólu, który ta rzeczywistość wywołuje, i podejmowaniu właściwych kroków, by złagodzić go w fantazji i w rzeczywistości. Jest mechanizmem wpływającym na wzrost ego oraz na jego przystosowanie do rzeczywistości" (Segal, H.Wprowadzenie do teorii Melanie Klein",1964/2005, s. 113-114).

Analitycy inspirowani dziełem Melanii Klein zwracają uwagę, że proces dążenia do integracji instynktów, uruchomiony w trakcie terapii wymaga rozwijania zdolności do symbolicznego wyrażania pragnień reparacyjnych i procesu żalu. Murray Jackson w eseju "Psychoanalysis and the treatment of psychosis" (2001, s.48,) podkreśla, że nawet w przypadku, gdy działania naprawcze mają charakter maniakalny to ich podłożem są dążenia integracyjne jednostki: "W przypadku, gdy pacjenci są niezdolni do wytrzymania poczucia winy proces ten zostaje zablokowany. Prawdziwa reparacja zostaje zastąpiona przez obrony maniakalne, które umożliwiają ukrycie się i ucieczkę przed bólem integracji. Te procesy obronne często opisywane jako magiczna lub maniakalna reparacja, występują w wielu postaciach, dlatego trudno rozpoznać, że są wywołane przez procesy integracyjne".

BIBLIOGRAFIA:
1. Freud, Z. (1916/1995). Niektóre typy charakteru spotykane w pracy psychoanalitycznej. W: F. R. Manfred, K. de Vries, S. Perzow Podręcznik psychoanalitycznych studiów charakterologicznych. Warszawa: Jacek Santorski.
2. Freud, Z. (1923/2009). Ja i To. W: Z. Freud Psychologia nieświadomości. Warszawa: Wydawnictwo KR.
3. Grotstein, J.,S. (2009). But at the same time and on another level. Psychoanalytic theory and technique in the Kleinian/Bionian Mode. (Volume I). London: Karnac.
4. Grotstein, J.,S. (2009). But at the same time and on another level. Clinical applications in the Kleinian/Bionian Mode. (Volume II). London: Karnac.
5. Jackson, M. (2001). Psychoanalysis and the treatment of psychosis. W: P. Wiliams (red.) A language for psychosis. London: Whurr Publishers.
6. Klein, M. (1937/2007). Miłość, poczucie winy i reparacja. W: M. Klein Miłość, poczucie winy i reparacja (Pisma, t. I). Gdańsk: GWP.
7. Klein, M. (1957/2007). Zawiść i Wdzięczność. W: M. Klein Zawiść i wdzięczność (Pisma, t. III). Gdańsk: GWP.
8. Rey, H. (1994). Universals of Psychoanalysis: In the Treatment of Psychotic and Borderline States. London: Free Association Books.
9. Segal, H. (1964/2005). Reparacja. W: H. Segal Wprowadzenie do teorii Melanie Klein. Gdańsk: GWP.
10. Segal, H. (1981/2006). Teoria Melanie Klein w praktyce klinicznej. Gdańsk: GWP.
11. Segal H. (1997/2005). Psychoanaliza, literatura i wojna. Gdańsk: GWP.



Gabinet Psychoterapii:
ul. Mariacka 46/47/3
80-833 Gdańsk (wejście od ul. Sw. Ducha)

Rejestracja:
tel. kom. 601-504-922
e-mail:
Alina Szabłowska


e-mail: webmaster